De meest gestelde fotografievragen

Afgelopen week gaf ik een lezing over beeldtaal. Komende week verzorg ik een “technische avond” bij een fotoclub. Op mijn vraag om vooraf vragen in te sturen, werd massaal gereageerd. En omdat ik denk dat die vragen niet alleen bij deze fotoclubs zullen leven, geef ik hier alvast antwoord op de twee meest gestelde vragen.

1. Waarom krijg ik het landschap wat ik voor me zie niet mooi op de foto?
Naast het toepassen van de bekende compositieregels als invoerende lijnen, perspectief en de regel van derden, spelen meer aspecten een rol bij landschapsfotografie.

Ten eerste het licht. Is dat hard of zacht, uit welke richting komt het, welke kleur heeft het, etc. Een foto gemaakt tijdens mistige omstandigheden heeft een heel andere uitstraling dan diezelfde foto gemaakt in de volle zon of tijdens het blauwe uurtje. Anticipeer op dat licht! Een landschap dat tijdens de lunchpauze niet mooi is, kan 's avonds prachtig zijn. Fotograferen met de zon in je rug heeft een 'platte' landschapsfoto tot gevolg, fotograferen met de zon van opzij geeft diepte en maakt structuren zichtbaar. Verandering van standpunt kan dus een veel betere foto opleveren.

Ten tweede de objectiefkeuze. Kies eens voor een ander objectief dan je gebruikelijk doet. Voorbeeld: degenen die hier bij me waren op het Hulshorsterzand pakten bij het zien van deze paddenstoelen allemaal de macrolens, terwijl ik aan de slag ging met de groothoeklens. We maakten totaal andere foto's.

Ten derde staat er vaak teveel op de foto. Zoom in gedachten eens in. Bedenk of iets echt wat toevoegt aan het hoofdonderwerp op de foto, en laat de rest weg. Dat kan door in te zoomen, dichter naar je onderwerp toe te lopen of een ander standpunt te kiezen (hoger, lager, links, rechts). Niet voor niets zei Robert Capa: “If your photos aren't good enough, then you're not close enough”.

En last but not least: luister naar je gevoel. Als je niet enthousiast bent over het landschap dat je voor je ziet, laat het dan voor wat het is. Soms ligt het aan je stemming en lukt het een andere keer wel, maar soms zit die mooie foto er ook gewoon niet in.

2. Scherpte en scherptediepte
Deze twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wil je veel scherptediepte, dan heb je de neiging om voor een klein diafragma te kiezen, bijvoorbeeld f22. Het nadeel hiervan is het optreden van diffractie. M.a.w. je hebt dan wel meer scherptediepte, maar je foto wordt minder scherp door verstrooiing van het licht door dat kleine diafragma gaatje!

Over de hyperfocale afstand bestaan veel misverstanden. De hyperfocale afstand is de afstand waarop je scherp moet stellen als je een zo groot mogelijk scherptedieptegebied wilt. Dit loopt altijd tot oneindig. En kan dus beginnen NA het onderwerp dat jij scherp op de foto wilt hebben!

Voorbeeld: Met mijn 200 mm lens op de D4s en f11 is de hyperfocale afstand 118 meter. De scherptediepte loopt dan van 59 meter tot oneindig. Die boom die op 30 meter bij me vandaan staat valt er dus buiten! Stel ik scherp op de boom, dan loopt het scherptediepte gebied van 23,9 tot 40,2 meter. Wil ik een onderwerp op vijftig meter bij me vandaan ook scherp hebben, dan vertelt de DOF-master me dat ik op 37 meter scherp moet stellen. Het scherptedieptegebied loopt dan van 28-54 meter. Zie www.dofmaster.com. Erg handig om deze als app op je smartphone te installeren!

Legt een camera de werkelijkheid vast?

Legt een camera de werkelijkheid vast? Om maar gelijk stelling te nemen: nee, een foto is volgens mij geen objectieve weergave van de werkelijkheid. Met een foto geven we onze interpretatie van de wereld om ons heen weer. Wij kiezen bewust een bepaald standpunt, een lens, en voor veel of weinig scherptediepte. We kiezen het moment van vastleggen en het kader (wat komt wel en niet op de foto). En we hebben een referentiekader waarmee we naar onze omgeving kijken: een houthakker kijkt nu eenmaal anders naar een bos dan een bioloog.

In mijn fotografieworkshops vraag ik de cursisten vaak om de foto die ze willen maken vooraf te visualiseren. Hoe komt dat wat je voor je ziet er op de foto uit te zien? Daarbij gaat het niet alleen om bovenstaande zaken waarmee je als fotograaf kiest wat je wilt laten zien, maar ook om de beperkingen die de techniek met zich meebrengt.

Denk daarbij bijvoorbeeld aan het dynamisch bereik, de hoeveelheid helderheidswaarden tussen het lichtste punt en het donkerste punt van een scène. Op een zonnige dag met wat sluierbewolking zit er tussen dit lichtste en  donkerste punt ongeveer 14 stops verschil. Ons oog kan dit nog goed aan. Wij zien nog doortekening in de lucht en in de schaduw. De sensor in de spiegelreflexcamera kan helaas maar 8-9 stops aan (compactcamera 5-6) en maakt de lucht daarom helemaal wit en de schaduw pikzwart. Dat geeft de landschapsfoto die je wilt maken een heel andere uitstraling! Het is goed je dit van te voren te realiseren zodat je je maatregelen kunt nemen.

Je kunt de weergave van witte en zwarte tinten op de foto simuleren door je ogen dicht te knijpen en door je oogharen te kijken. Je merkt dan dat details in de schaduw verdwijnen en de lucht een groot wit vlak wordt. Onderstaande foto is bij zonsopgang gemaakt, wanneer het contrastverschil nog laag is. Kom je hier later op de dag terug, dan zijn of de donkere delen van de foto helemaal zwart, of, als je dat niet wilt en daarom gaat overbelichten, de lichte delen in de lucht en het water helemaal wit.

Wil je het contrastverschil precies weten, gebruik dan de spotmeter of als je die hebt de lichtmeter. Dan weet je zeker of je camera het verschil in contrast aan kan. Is het verschil te groot (dus meer dan 8 stops bijvoorbeeld), dan zul je je toevlucht moeten nemen tot HDR, een grijs verloopfilter, inflitsen, een reflectiescherm of een keuze moeten maken wat je goed belicht op de foto wilt hebben en wat minder belangrijk is.

Een ander verschil tussen hoe wij de wereld zien en hoe de camera die werkelijkheid weergeeft, is dat de meesten van ons de wereld driedimensionaal zien. Uitzonderingsgevallen daargelaten. Mensen zoals ik die met één oog heel slecht zien, zien de wereld om zich heen namelijk als een plat vlak, net zoals de camera dus. Daarmee ben ik als fotograaf in het voordeel omdat ik geen vertaalslag hoef te maken van drie- naar tweedimensionaal. Of op z'n Cruijffiaans: “Elk nadeel heb z'n voordeel”.  Zelf kun je dit natuurlijk prima nabootsen door één oog te sluiten.

Verder is er een verschil in beeldhoek. Wij zien het hele landschap voor ons, de camera  afhankelijk van het objectief wat je kiest, maar een beperkt deel. En dan ook nog in een vaste verhouding van 3:4, 2:3 of 1:1. Niet voor niets zie je fotografen dit vaak simuleren door op deze manier door hun handen te kijken:

Als laatste verschil tussen hoe wij de wereld zien en hoe we dat op de foto vastleggen, wil ik nog het fotograferen van bewegende onderwerpen noemen. De fotograaf bepaalt of de beweging wel of niet weergegeven wordt. In onderstaand voorbeeld wilde ik op de poster echt de snelheid van het fietsen laten zien en koos ik dus voor een lange sluitertijd. Hierdoor lijkt het alsof de fietser met een enorme vaart aan komt rijden. Maar in werkelijkheid kan het best zo zijn dat hij maar 15 kilometer per uur fietst....

De 10 meest gestelde vragen over macrofotografie

Mei en juni zijn bij uitstek de maanden voor macrofotografie. Bloemen en insecten in overvloed. Ik heb deze maand dan ook al heel wat workshops macrofotografie gegeven en er zullen er nog een aantal volgen. Hieronder het antwoord op de 10 meest gestelde vragen tijdens deze workshops.

1. Belichting. Controleer alle kanalen van het histogram: rood is eerder overbelicht dan groen en blauw. Dat is gelijk ook de grootste valkuil bij het fotograferen van klaprozen! In de overbelichte rode bloemblaadjes is dan geen doortekening meer te zien.

Het zwart-wit histogram op je LCD-scherm laat een gemiddelde van de drie kanalen zien en dat kan er dus goed uit zien, ook al is het rode kanaal overbelicht. Overigens is één stop overbelichting meestal nog wel te corrigeren in de RAW-converter (meer dan één stop wordt een probleem). Maar beter is het natuurlijk om al tijdens de opname het zekere voor het onzekere nemen als het rode histogram tegen de rechterkant aan zit: iets minder belichten door een kleiner diafragma, een kortere sluitertijd of een lagere ISO-waarde te kiezen.


2. Kleurruimte: Adobe RGB zorgt voor meer verzadigde kleuren dan sRGB. Kies bij macrofotografie dus voor AdobeRGB.

3. Scherptediepte is een probleem door de korte instelafstand (hoe dichter het te fotograferen onderwerp bij de lens zit, hoe minder scherptediepte) en het gebruik van een (matige) tele. Een telelens geeft immers altijd minder scherptediepte dan een groothoek- of een standaardlens.

Om het probleem met scherptediepte op te lossen, kies je meestal een wat kleiner diafragma (tenzij de achtergrond daardoor te druk wordt). Maar let op voor diffractie: hoe kleiner het diafragma, hoe sterker de buiging van de lichtstralen om het diafragma-gaatje en hoe onscherper het totale beeld omdat de lichtstralen nu schuin op de sensor vallen. Om deze reden werk ik ook bij macrofotografie nooit met een diafragma kleiner dan f16.

5. Sensor. Een kleine sensor staat dichter bij de lens dan een grotere sensor. Waardoor kleinere verstrooiingscircels ontstaan (verstrooiingscircel = alles voor of achter het punt waar je op scherpgesteld hebt, zal op de sensor een onscherpe circel vormen i.p.v. een punt). Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Scherptediepte. Dat is de reden waarom kleinere sensoren meer scherptediepte bieden dan grote sensoren. Een compactcamera biedt dus goede diensten bij macrofotografie!

6. Sluitertijd. Ook al lijkt het windstil, bloemen zullen altijd wat heen en weer bewegen door de wind. Zeker bloemen op dunne tere steeltjes. Kies daarom voor een korte sluitertijd (of gebruik een invulflitsje) om de beweging van de bloem te 'bevriezen'.


7. ISO: Deze zet je natuurlijk liefst zo laag mogelijk (100). Maar ik doe liever consessies aan de ISO-waarde dan aan sluitertijd of diafragma! Test tevoren bij welke ISO je met jouw camera nog ruisvrije foto's kunt maken. Met de Nikon D3 zijn de foto's bij ISO 800 bijvoorbeeld nog echt ruisvrij, en dat geeft dus de nodige speelruimte.

8. Scherpstellen: Stel handmatig scherp, anders blijft de AF pendelen. Zeker als je, zoals bij onderstaande foto, door iets heen fotografeert.

9. Attributen: Ik neem altijd een bloemensproeier en een zaklamp mee. Onderstaande foto werd gemaakt op het Hulshorsterzand bij zonsopkomst met de dauwdruppels nog hangend aan het stugge gras. Soortgelijke resultaten zijn te behalen met bloemensproeier en zaklamp. Dan hoef je niet zo vroeg je bed uit ;-).


Een macrolens is niet persé noodzakelijk: met tussenringen zijn verbluffend goede resultaten te behalen, al verlies je er wel een stop licht mee. Ook een close-up filter biedt veel mogelijkheden.

10. Statief: Persoonlijk vind ik een statief erg onhandig bij het fotograferen van bloemen in b.v. een weiland, op de grond dus. Ik gebruik dan ook liever een rijstzak. Met eventueel een hoekzoeker.

Hopelijk helpen deze tips jullie op weg om de komende maand nog betere macrofoto's te maken!

Compositie, 10 tips voor het maken van betere foto's

Naar een foto van hun eigen kind of huisdier zullen de meeste mensen weinig kritisch kijken i.v.m. de emotionele waarde er van. Terwijl anderen bij het zien van diezelfde foto meewarig hun hoofd zullen schudden, meestal vanwege de slechte compositie. Maar wat is nu eigenlijk een "slechte compositie"? En belangrijker: hoe kan de maker de volgende keer een betere foto maken?

Voor compositie kennen we allerlei regels, tips en trucs. Nu ben ik de eerste om toe te geven dat ik me meestal niet aan deze regels houd, maar het is toch handig om de regels te kennen. Zodat je er bewust van af kunt wijken als de situatie daar om vraagt. Daarom hieronder een aantal van die compositie regels.

Tip 1 Regel van derden.

Misschien wel de bekendste regel. Het beeld wordt hierbij zowel horizontaal als verticaal in drieën gedeeld. Op de lijnen en snijpunten worden belangrijke beeldelementen geplaatst. Zoals hieronder de neus van de pelsrob.

Tip 2 Horizontaal versus verticaal.

Ons blikveld is horizontaal georiënteerd. Horizontale composities worden daarom als natuurlijk ervaren. Maar soms leent een onderwerp zich veel meer voor een verticale compositie. In onderstaande foto om de hoogte van de bomen te benadrukken bijvoorbeeld.

Tip 3 Perspectief.

Door een steen, struik of iets anders op de voorgrond te plaatsen, wordt de achtergrond als het ware kleiner, waardoor diepte in de foto gecreëerd wordt.

Tip 4 Diagonalen

Diagonalen in een foto geven de foto meer dynamiek, meer spanning. Onderstaande foto zou zonder diagonale lijnen veel saaier geweest zijn....

Tip 5 Patroon en ritme

Maak gebruik van de herhaling van vormen, lijnen of kleuren!

Tip 6 Ruimte

Geef bewegende onderwerpen de ruimte, zodat ze niet (letterlijk) hun neus stoten tegen de rand van de foto.

Tip 7 De kunst van het weglaten.

Een bekende valkuil is dat mensen teveel op de foto willen zetten. Waardoor de foto's te druk worden en de aandacht van het hoofdonderwerp afgeleid wordt. Soms ligt de oorzaak van een te rommelige foto niet in het teveel op de foto willen zetten, maar in een drukke achtergrond. Probeer dan met een groot diafragma de achtergrond te vervagen.

Tip 8 Tele of groothoek

Een telelens drukt het landschap als het ware in elkaar, een groothoeklens trekt het juist uit elkaar. Bij onderstaande foto's is dit effect duidelijk te zien. De foto's zijn gemaakt met het model op nagenoeg hetzelfde standpunt. De een met een telelens (fotograaf op 10 meter afstand van het model), de ander met de groothoeklens (fotograaf bijna op de tenen van het model staand om hem even groot in beeld te krijgen).

Tip 9 Aansnijden

Maak eens een close-up portret van een mens, dier, bloem of voorwerp en experimenteer met de kadering. Meestal is het mooier om het onderwerp niet in z'n geheel op de foto te zetten!

Tip 10 Standpunt, invoerende lijnen

Zoek lange ononderbroken lijnen als wegen, muurtjes, beekjes, etc. Gebruik deze om het oog van de kijker naar de horizon of naar het onderwerp te leiden. Wissel van standpunt om te kijken wat het beste werkt, moeten de lijnen links, midden of rechts onderin de foto ontstaan?

Naast deze 10 tips zijn natuurlijk nog veel meer zaken van invloed op de impact die de foto heeft. Denk aan contrast, kleuraccenten, scherptediepte, etc. Genoeg om mee te experimenteren dus!

Landschapsfotografie

Een fotoreis naar Schotland is het summum voor veel natuurfotografen, mits..... je de goede weersomstandigheden treft! Wij hadden het ideale vakantieweer: stralende zon, strakblauwe lucht, 25 graden. Maar wat voor de 'normale' toerist ideaal vakantieweer is, is voor een natuurfotograaf meestal verre van ideaal. Wij willen het liefst dreigende wolkenluchten en onweersbuien en het na die onweersbuien zo typisch Schotse mooie licht. Het is ook nooit goed ;-)

Na de Farne eilanden en Bass Rock aan de oostkust bezocht te hebben om vluchtbeelden te maken van Papegaaiduikers, Jan van Genten en Sterns (zie vorig blog hierover), trokken we verder het binnenland in richting Glencoe. Hier ligt een prachtige vallei die zelfs met mooi weer de moeite waard is: Glen Etive.

Bij Glencoe kregen we ook eindelijk waar we zo op hoopten: regen! We konden genieten van een prachtig schouwspel van licht en schaduw en van wolkenluchten die tussen de bergen bleven hangen. We gingen er zo in op dat we het diner vergaten en zonder eten naar bed moesten ;-)

Van Glencoe trokken we verder richting het eiland Skye aan de westkust. We konden ons geluk niet op: weer een dag met mooie wolkenluchten en prachtig licht!

De volgende dag op Skye was er een met een egaal grijze lucht. Niet ideaal voor landschapsfotografie, maar wel voor het fotograferen van wieren en structuren op het strand. Dus gingen we naar een van de baaien met een zandstrand: Glenbrittle. Ik ging hier echt helemaal uit m'n dak van de mooie dingen die ik op het strand vond!

De foto's bij thuiskomst selecterend, blijken de meeste toch gemaakt te zijn tijdens de drie dagen dat het bewolkt was. Omdat dit mooie weer echt uitzonderlijk was voor Schotland, nemen we de gok: over een paar jaar doen we het nog eens dunnetjes over!

Voor wie meer inspirerende landschapsfoto's wil zien moet echt eens op de volgende site kijken: http://www.nature-inspirations.com/nl/galerij/landschap.html. Wat een prachtige natuurfoto's zijn daar te vinden!

Een paar tips om ook tot dergelijke foto's te komen:

1. Sfeer is een van de belangrijkste aspecten bij landschapsfotografie. Ga er dus eens op uit bij mist en regen! Rond zonsopkomst en zonsondergang is het licht meestal het mooist.

2. Zorg voor diepte in het beeld door gebruik te maken van invoerende lijnen. Een hek, een weg of een beekje doen prima dienst.

3. De meeste landschapsfoto's maak ik met de groothoeklens. Het is dan wel belangrijk dat de voorgrond interessant is!

4. Gebruik een grijsverloopfilter als de lucht erg licht is.

5. Door de witbalans op bewolkt of op schaduw te zetten, wordt de foto warmer van kleur. Dit kan natuurlijk ook achteraf in de RAW-converter gedaan worden.

6. Bij landschapsfotografie is het meestal de bedoeling dat alles scherp is. Kies dus een klein diafragma, f11 bijvoorbeeld. Bij een nog kleiner diafragma waaiert het licht na het passeren van de (te) kleine lensopening erg uit, waardoor het beeld een deel van zijn algehele scherpte verliest. Niet doen dus.

7. Het scherptegebied voor en achter het vlak van het scherpstelpunt is niet gelijk. Van de hele scherptediepte ligt ongeveer 1/3 deel voor het onderwerp waarop scherpgesteld is en 2/3 deel erachter. Als bij landschapsfotografie een groot deel van de voorgrond scherp moet zijn, kies dan het scherpstelpunt niet op oneindig, maar op een voorwerp dat wat dichterbij staat, bijvoorbeeld op de helft. Zo wordt meer van de voorgrond scherp, terwijl de achtergrond gewoon scherp blijft. De juiste instelafstanden zijn met een erg ingewikkelde formule te berekenen, maar via het internet is een programma te downloaden dat deze berekeningen voor je uitvoert: www.photocrack.com/downloads/dof.exe.

8. Denk ook eens aan zwart-wit fotografie!

Succes!

Tijdens mijn fotografiecursussen richt ik me natuurlijk niet alleen op natuurfotografie. Ook b.v. architectuurfotografie, avondfotografie en protretfotografie passeren de revue. En hoe kun je nu beter oefenen met portretfotografie dan met etalagepoppen? Natuurlijk fotograferen we later ook 'echte mensen', maar de les waarin we etalagepoppen fotograferen, blijft voor iedereen altijd een van de favorieten!

Hieronder een aantal foto's die ik zelf maakte tijdens zo'n les:

Deze foto's zijn gemaakt bij bestaand licht. Het flitsen oefenen we door foto's van elkaar te maken. Etalagepoppen zijn namelijk kwetsbaar en in de magazijnen staan ze meestal dicht op elkaar gepakt. Dat laat geen ruimte over voor statieven met flitsers en parapluutjes......

Binnen fotograferen bij bestaand licht betekent werken met korte sluitertijden, een zo hoog mogelijke ISO-waarde (waarbij nog net geen ruis optreedt) en een groot diafragma. Voordeel van dit grote diafragma is dat je scherptedieptegebied heel klein is, waardoor de voor- en achtergrond mooi vaag wordt. Een eenpootstatief kan helpen om met een net wat langere sluitertijd te kunnen werken (voor een driepootstatief is geen ruimte).

Er zijn meerdere magazijnen in Nederland die bereid zijn om fotografen te ontvangen. Ik mail na een fotosessie wel altijd wat foto's naar de eigenaren van deze bedrijven, zodat het hen ook wat oplevert (deze foto's zetten ze vaak op hun website).

Fotograferen aan de rand van de vijver

Ze zijn er weer! Nadat eerst de bruine kikkers uit de winterslaap ontwaakten en aan de paartijd begonnen (hun kikkervisjes zwemmen inmiddels vrolijk in onze vijver rond.....), zijn ook de groene kikkers garriveerd. Groene kikkermannetjes pakken onder invloed van hun paringsdrang alles wat ze tegenkomen, en zo ontstaat in deze tijd vaak een hele kluwen van kikkers.

Degenen die mijn fotografie kennen, weten dat ik er onder het motto "less is more" van houd om met grote diafragma's te werken om onscherpte in mijn foto's te creëren, soms in combinatie met het door bladeren of bloemen heen fotograferen. Dat heb ik dit keer ook bij het fotograferen van de groene kikkers in mijn vijver gedaan. Omdat groene kikkers wat moeilijker te benaderen zijn dan bruine kikkers, werk ik in dit geval met een telelens. Dat heeft als extra voordeel dat ik nog minder scherptediepte in de foto krijg.

Probleem met het fotograferen van kikkers zijn de glimplekken op hun natte huid. Hier heb je vooral last van als de zon schijnt. Maar zonder zon zijn de kleuren vaak minder mooi. Dus is het wachten op een beetje dunne sluierbewolking.

Een laag standpunt is bij het fotograferen van kikkers m.i. noodzakelijk, je wilt ze immers op ooghoogte fotograferen. Dat betekent fotograferen vanaf een rijstzak op de oever. Een hoekzoeker voorkomt een stijve nek!